HET TIJDSCHRIFT VOOR GEZONDE LEKKERNIJEN
Home Inhoudstafel Recepten Producten Band Archieven Contact
 Artikel - De Kers Nį 20, Juni- Juli 2007

Zoetstoffen: gebruiksaanwijzing

In heel wat van levensmiddelen zijn zoetstoffen verwerkt. Wat voor stoffen zijn dit precies?

Zoetmiddelen zijn stoffen die in eetwaren verwerkt worden om ze een zoete smaak te geven. Ze verzachten de smaak van de voeding. De tijd is al lang voorbij dat enkel suiker en honing voor een zoete smaakgewaarwording op ons gehemelte zorgde. Ook andere stoffen zijn op het toneel verschenen. Sommige zoetstoffen worden door de industrie toegevoegd tijdens de productie, andere worden thuis door de consument toegevoegd. Het zijn dus meer dan alleen maar de stoffen die thuis worden gebruikt. Bepaalde zoetstoffen hebben de eigenschap, naast het afgeven van een zoete smaak, weinig of geen calorieŽn te leveren. Dit is een belangrijke troef waardoor ze op de markt van de lightproducten bijzonder veel bijval kennen.

Een grote familie

De stoffen met een zoetend vermogen, kunnen in twee grote groepen onderverdeeld worden: intensieve zoetstoffen en polyolen. Onder de groep van de intensieve smaakstoffen vinden we de alom bekende namen zoals aspartaam, saccharine, cyclamaten en asesulfaam-K. Deze chemische bestanddelen hebben een zoetkracht die, afhankelijk van de soort, tot 500 maal zoeter proeven dan klassieke suiker. Ze worden voornamelijk verwerkt in drank, yoghurt of nagerechten. De tafelzoetstoffen worden ook onder de vorm van tabletjes, poeder of in vloeibare vorm verkocht en zo aan de voeding toegevoegd. Door hun bijzonder intensieve zoetkracht zijn er slechts zeer kleine hoeveelheden van nodig. Bijkomend heeft dit voor gevolg dat minder gewone tafelsuiker kan gebruikt wordt. De polyolen zijn zoetstoffen van plantaardige oorsprong. Enkele vertegenwoordigers uit deze groep zijn bijvoorbeeld sorbitol, mannitol, xylitol, maltitol, isomalt of lactitol. Doorgaans is hun zoetkracht minder intens dan die van gewone suiker. Ze geven wel geen aanleiding tot de vorming van tandcariŽs. Gemiddeld leveren ze 2,4 kcal/g, voor gewone suiker is dit 4 kcal/g. Sorbitol, mannitol en in het bijzonder xylitol worden vooral omwille van hun verfrissend effect gebruikt, bijvoorbeeld in kauwgom en snoepgoed. Xylitol is zelfs zeer doeltreffend in de strijd tegen de ontwikkeling van tandbederf en stimuleert de remineralisatie van de tanden. Polyolen worden verder gebruikt in gebak, koekjes, ijs en chocolade. Doorgaans is de hoeveelheid suiker die ze bevatten te vergelijken met de gewone suiker! Ze mogen ook niet in overmaat gebruikt worden. In sommige gevallen kunnen ze, bij te grote inname, de normale werking van het maagdarmstelsel verstoren. Dit uit zich in een opgeblazen buikgevoel, flatulentie, buikpijn of diarree. Deze symptomen kunnen voorkomen bij personen die grote hoeveelheden kauwgom, snoepgoed, koekjes of chocolade eten waarin polyolen verwerkt zijn. Een matig verbruik van deze producten heeft evenwel geen enkele nevenwerking.

Zijn er risico aan verbonden?

De laatste tijd krijgen sommige zoetstoffen bijzonder veel kritiek. Men verwijt ze dat ze epilepische aanvallen uitlokken, dat ze verantwoordelijk zijn voor het ontstaan van sclerose en plaquevorming in de bloedvaten, of zelf aanleiding geven tot het ontstaan van sommige kankers... Bepaalde personen kunnen overgevoelig zijn aan aspartaam en hoofdpijn, netelroos of nog gastro-intestinale ongemakken veroorzaken. Geruststellend is evenwel dat met de huidige wetenschappelijke kennis mag gesteld worden dat de meeste zoetstoffen geen enkel risico inhouden voor de gezondheid van de consument. Cylamaten maken hierop evenwel een uitzondering. Onderzoeken bij proefdieren hebben hier wel een toxisch effect kunnen aantonen. In verband met aspartaam is een kleine toelichting noodzakelijk. Aspartaam kan aanleiding geven tot beschadiging van de hersenen bij personen die lijden aan fenylketonurie. Dit is een zeldzaam voorkomende genetische aandoening, waarbij abnormaal grote hoeveelheden fenylalanine (een bestanddeel dat ook in aspartaam aanwezig is) in het bloed aanwezig zijn.

Toegelaten dagelijkse hoeveelheden.

De veiligheid van de zoetstoffen wordt zeer strikt opgevolgd. Door middel van proeven op dieren kon, voor iedere zoetstof afzonderlijk, de dagelijkse toegelaten hoeveelheid bij de mens worden bepaald. Dit is de hoeveelheid die dagelijks, gedurende een gans mensenleven mag worden ingenomen, zonder enig nadelig gevolg voor de gezondheid. De bekomen cijfers werden omgerekend van dier naar mens. Hierbij werd rekening gehouden met het feit dat dieren doorgaans 100 maal gevoeliger zijn dan mensen. Zo werd voor iedere intensieve zoetstof afzonderlijk een ADI-waarde bepaald (aanvaardbare dagelijkse inname). Deze waarde wordt uitgedrukt in mg per kg lichaamsgewicht. Voor kinderen moet deze waarde evenwel met de nodige voorzichtigheid bekeken worden. Hun lichaamsgewicht is, proportioneel gezien, immers lager. Bij hen wordt ervoor gezorgd dat de maximale hoeveelheid toegelaten zoetstof zeker niet overschreden wordt. Voor wat de polyolen betreft worden deze over het algemeen als volkomen veilig aanzien, bewijs daarvan is dat voor deze stoffen geen ADI-waarde is bepaald.

Hoe te gebruiken?

Intensieve zoetstoffen bieden een interessant alternatief voor gewone suiker. Zoettabletjes zijn zeer gemakkelijk in gebruik bijvoorbeeld voor koffie of thee. Omwille van hun intensieve zoetkracht is doorgaans ťťn tabletje per tas voldoende om de gewenste zoetigheid te bekomen. De poeder- of vloeibare vorm kan bijvoorbeeld gebruikt worden voor yoghurt, platte kaas, pudding, ... Intensieve zoetstoffen zijn ook bijzonder handig voor bereidingen waarin slechts een heel klein beetje moet gezoet worden. Zo wordt bijvoorbeeld de bitterheid van witloof erdoor afgezwakt. Een bemerking evenwel is dat intensieve zoetstoffen gevoelig zijn voor temperatuur, waardoor ze in sommige gevallen een deel van hun zoetkracht verliezen. Zorg er dus voor om zoetstoffen toe te voegen na of op het einde van het bereidingsproces, zo behouden ze ten volle hun zoetkracht. Zoetstoffen zijn dus bijzonder gemakkelijk in gebruik; brengen zo goed als geen calorieŽn aan; en kunnen in alle soorten van bereidingen worden gebruikt. Natuurlijk zullen de echte fijnproevers het verschil proeven, maar over het algemeen bieden ze een perfect compromis tussen smaak en controle op de aanbreng van gewone suiker.

Stťphanie Vanbever en Magali Jacobs
DiŽtiste
Google